۴۲ مطلب با موضوع «معماری ایران» ثبت شده است

معماری ایران، یزد، خانه مشروطه

خانه مشروطه یزد در محله پیر و برج، کوچه مشروطه شهر یزد قرار گرفته است. خانه مشروطه را در دوره قاجاریان، حدودا 150 سال پیش، آقا سید محمد خان (جد اکرمی های یزد) بنیان نهاد و 60 سال پیش، محمود مشروطه آن را خرید و به نام او اشتهار یافت.

این بنا خانه ای است یک طبقه، که فضاهای آن با نظمی کامل در اطراف یک حیاط نشسته اند. با عبور از سردر و هشتی و دالان، می توان به حیاط رسید. در کنار بخش اصلی خانه، بخش خدماتی واقع است، متشکل از اسطبل و حیاط و ورودی حیاط. این بخش در شمال بستر خانه و دور از حیاط قرار دارد.

حیاط و فضاهای اطراف آن، همه قاعده هایی منظم با اشکال کامل هندسی دارند؛ لیکن با نظر به برش افقی بنا معلوم می شود که شکل زمین بسیار نامنظم و بی قاعده است. معمار بنا حیاط خانه را تقریبا در مرکز بزرگترین بخش بستر طرح قرار داده و فضاهای مختلف منظم القاعده را در اطراف آن جای داده و سرانجام، قناسی های زمین را با ضخیم گرفتن جرزها و دیوارها و در بعضی نقاط با احداث فضاهایی فرعی و کم اهمیت، چون انبار و پستو پنهان کرده است.

فضاهای هر جبهه از حیاط به گونه ای استقرار یافته اند که بر مرکز تاکید کنند. در میانه جبهه جنوبی یا پر سایه حیاط، اتاقی بزرگ جای گرفته و در مرکز جبهه آفتاب گیر رو به آن نیز، یک سه دری قرار دارد. جبهه های شرقی و غربی شامل این عناصر است: یک اتاق در میانه (عنصر مرکزی)؛ دو راهرو در طرفین؛ دو اتاق در دو کنج نما.

در نظر به طرح نماهای حیاط، تکرار عناصر مشابه، یعنی پنجره هایی با قابهای نسبتا هم اندازه، اولین چیزی است که به چشم می آید. قاب هایی که گاه به هم نزدیک شده و در هر نما بخش متشخصی را پدید آورده اند و گاه با تغییری در تقسیمات افقی آنها، در میان نظم ساده نماها، نقطه ای بارز پدیدار شده است. قاب های نمای جنوبی حیاط بلندتر است. بدین گونه، بدون تغییر مهمی در طرح کلی، نمای این جبهه از دیگر جبهه ها متمایز شده است.

با آنکه طول و عرض حیاط این خانه تقریبا به یک اندازه است، وجود آب نمایی کشیده در امتداد شمال-جنوب، با دو باغچه متقارن در دو سمت آن، حیاط را کشیده تر از آنچه هست می نماید. مهتابی جبهه جنوبی به نمای این جبهه اهمیت بیشتری بخشیده است و اتاق بزرگی را که در جنوب حیاط قرار دارد مهمترین عنصر حیاط می نماید. دیگر نکته قابل توجه در حیاط خانه فقدان ایوان با رواقی قابل اعتنا در آن است، در صورتی که در حیاط های یزد کمتر چنین چیزی دیده می شود.

فضاهای واقع در زیرزمین مساحت چندانی ندارند و اغلب انبار فضای فوقانی خودند. فقط زیرزمین جبهه جنوبی فضایی وسیع و قابل سکونت دارد. بخشی از فضاهای زیرزمین، که دسترس به جوی آب زیرزمین را میسر می کند، در خارج از محدوده ملکی خانه است. (منابع و مراجع: الف-1)

۰ نظر
مجله هنر، معماری و عکاسی

معماری ایران، قزوین، مدرسه سردار

مدرسه سردار در شهر قزوین، خیابان تبریز، مقابل آب انبار سردار قرار دارد. تنها کتیبه تاریخ دار بنا بر سردر آن تاریخ 1231 را نشان می دهد.

بر اساس کتیبه سردر، بانیان مدرسه سردار حسین خان و سردار حسن خان بوده اند. خطاط این کتیبه شیخ محمد علی بن شیخ عبدالرحیم است. این مدرسه که از آثار دوره قاجار می باشد، تا سال 1290 شمسی فعال بود و از آن به بعد تعداد طلاب مدرسه به تدریج رو به نقصان گذارد تا آنکه در سال 1315 شمسی تعطیل شد. از این پس بنای مدرسه به علت عدم توجه رو به ویرانی نهاد. از سال 1335 شمسی برای مدت کوتاهی، عملکرد مدرسه ابتدایی داشت و در طی سالهای 1345 تا 1349 شمسی بنای مدرسه مرمت شد. طی این مرمت کاشی کاری های بنا تثبیت و یک ارسی در ضلع شمالی تعمیر گشت و کلاف کشی فلزی دور گنبد انجام یافت. در سالهای 1360 و 1361 شمسی نیز تعمیراتی در بنا صورت گرفت. نوک گنبد قبه مطلایی وجود دارد و معروف است که از جنگ با عثمانی ها به غنیمت آورده شده. (منابع و مراجع: الف-1)

در ورودی این بنا در سمت شمال واقع است که به هشتی وسیعی وارد می شود و در دو طرف آن، به دو شبستان راه پیدا می کند. سردر زیبا و باشکوه مدرسه با کاشیکاری های مینایی و نقوش گل و بوته، پرندگان و خطوط اسلیمی زینت یافته و دارای کتیبه ای از سنگ مرمر و به خط نستعلیق ممتاز می باشد که به قلم شیخ محمدعلی بن شیخ عبدالرحیم بوده و در آن تاریخ و بانی بنا مشخص شده است.

نقشه بنا به مساحت 1440 متر مربع و به شکل مستطیل بوده و ساختمان آن در دو اشکوب ساخته شده. ازاره بنا با سنگ و بقیه آن با آجر تراش خورده ساخته شده و با کاشی های رنگارنگ تزیین یافته است. دور تا دور حیاط مدرسه را از چهار سو با اشعار مرحوم محتشم کاشانی به خط نستعلیق زیبا، به رنگ سفید در کاشی بنفش، کتیبه کرده اند. در وسط حیاط مدرسه حوضی سرپوشیده و در جنوب مدرسه مهتابی بزرگی است که به اندازه یک متر از کف حیاط بلندتر است و از جانب شرق و غرب هم اندازه مدرسه می باشد که در تابستان برای استراحت یا انجام مراسم تعزیه احداث شده است.

32 باب حجره در بخش شرقی و غربی دو گوشواره که متصل به ایوان های کوچکی است؛ بنا شده، به طوری که در وسط یک مدرس (محل درس) یا حجره بزرگ است و در دو طرف آن دو گوشواره باریک قرار دارد که راهروی طبقه دوم می‌باشد. مسجد سردار در قسمت جنوبی حیاط مدرسه و متصل به مهتابی بزرگ آن واقع است و سه طاق آجری دارد. در بالای طاق میانی که بزرگتر از دو طاق دیگر است، گنبد مخروطی کوچکی با کاشی فیروزه ای برپا شده و در بالای گنبد، سر قبه ای با طول بیش از 1.20 و عرض 40 سانتی متر قرار داشته است. این مجموعه یکی از شاهکارهای هنری و معماری دوره قاجاریه می باشد.

۰ نظر
مجله هنر، معماری و عکاسی